پنج چالش راستیآزمایی در عصر پساحقیقت
![پنج-چالش-راستیآزمایی-در-عصر-پساحقیقت-محمد-لسانی-ایرنا](https://mlesani.ir/wp-content/uploads/2024/02/پنج-چالش-راستیآزمایی-در-عصر-پساحقیقت-محمد-لسانی-ایرنا.jpg)
«محمد لسانی» با حضور در غرفه ایرنا در نمایشگاه 24ام رسانههای ایران و شرکت در نشست تخصصی پژوهش ایرنا در گفتوگو با پژوهشگر ایرنا در مورد ضرورتها و چالشهای راستی آزمایی در رسانهها» گفت: راستی آزمایی با توجه به ضرورتهای کارکردی اکنون در رسانههای مختلف در سراسر جهان به یک ژانر کارکردی تبدیل شده است.
موضوعات دیگری که وی دراین زمینه مطرح کرد؛ شامل مواردی است که در ادامه ارائه میشود:
در نگاه جهانی، مجموعه ای به نام Duke Reporters’ Lab فعال است که مجموعههای راستی آزمای جهان را چک میکند. این مجموعه، سال ۲۰۱۵ حدود ۱۰۰ پروژه راستی آزمایی را در ۳۰ کشور جهان شناسایی کرده بود، اما امروز در بیش از ۵۰ کشور جهان، بیش از ۴۰۰ پروژه راستی آزمایی داریم.
این آمار جهانی میگوید این مساله به یک ژانر در رسانههای جهان تبدیل شده است، از جمله در مقطع انتخاباتها. در انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا، ۶ خبرگزاری راستی آزمایی ادعاها و وعدههای کاندیداها را بر عهده گرفتند. این یک موج جهانی است که از ۲۰۱۶ برخاسته و به اینجا رسیده است.
در داخل کشور، قدیمیترین سرویس شایعات یا Rumors است که در برخی خبرگزاریها با عنوان شبهه و شایعه مطرح میشود و نگاهشان اخبار جعلی با رویکرد دیجیتال نیست.
چالشهای راستیآزمایی
اولین چالش راستی آزمایی در داخل کشور، چالش مفهومی است، به طور مثال خبر جعلی با شایعه تفاوت دارد. شایعه معمولا شفاهی و از اقشار متوسط جامعه ایجاد میشود. اما خبر جعلی حرفهایتر است و توسط گروههای قدرت یا سیاستمداران در سخنرانیهایشان تولید و مطرح میشود.
خبر جعلی عامدانه تولید میشود و در تمام جهان، سلبریتیها بلندگوی خبر جعلی هستند. در ایران هنوز مفهوم خبر جعلی به درستی شناخته نشده و در سرویسهای شبهه و شایعه به آن پرداخته میشود.
چالش دوم چالش ابزار است. امروز در برخی نقاط جهان ابزارها و نرم افزارهایی برای درستی سنجی هست که انسان را متعجب میکند. به طور مثال خبرگزاری فرانسه ادعای بروز اتفاقی در یک کشور را راستی آزمایی کرده بود؛ به این ترتیب که در ویدئو دو ماشین رد شدند و گفته بودند ما بانک پلاکهای خودروهای جهان را داریم. این پلاکها مربوط به آن کشور نیست، پس ادعا مردود است.
در یکی از صحت سنجیها بانک عوارض زمین را در گوگل ارث داشتند و نرم افزار، موقعیت جغرافیایی ویدئو را بیان کرده بود. بانکهای تشخیص چهره که میتوان از ویدئوی فرد، اکانت او را در اینستاگرام و دیگر شبکههای اجتماعی پیدا کرد. این چالش ابزار و نرم افزارها و بانکهای داده، نیاز به سرمایه گذاری حاکمیتی دارد.
در نگاه جهانی، مجموعه ای به نام Duke Reporters’ Lab فعال است که مجموعههای راستی آزمای جهان را چک میکند. این مجموعه، سال ۲۰۱۵ حدود ۱۰۰ پروژه راستی آزمایی را در ۳۰ کشور جهان شناسایی کرده بود، اما امروز در بیش از ۵۰ کشور جهان، بیش از ۴۰۰ پروژه راستی آزمایی داریم.
این آمار جهانی میگوید این مساله به یک ژانر در رسانههای جهان تبدیل شده است، از جمله در مقطع انتخاباتها. در انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا، ۶ خبرگزاری راستی آزمایی ادعاها و وعدههای کاندیداها را بر عهده گرفتند. این یک موج جهانی است که از ۲۰۱۶ برخاسته و به اینجا رسیده است.
در داخل کشور، قدیمیترین سرویس شایعات یا Rumors است که در برخی خبرگزاریها با عنوان شبهه و شایعه مطرح میشود و نگاهشان اخبار جعلی با رویکرد دیجیتال نیست.
چالشهای راستیآزمایی
اولین چالش راستی آزمایی در داخل کشور، چالش مفهومی است، به طور مثال خبر جعلی با شایعه تفاوت دارد. شایعه معمولا شفاهی و از اقشار متوسط جامعه ایجاد میشود. اما خبر جعلی حرفهایتر است و توسط گروههای قدرت یا سیاستمداران در سخنرانیهایشان تولید و مطرح میشود.
خبر جعلی عامدانه تولید میشود و در تمام جهان، سلبریتیها بلندگوی خبر جعلی هستند. در ایران هنوز مفهوم خبر جعلی به درستی شناخته نشده و در سرویسهای شبهه و شایعه به آن پرداخته میشود.
چالش دوم چالش ابزار است. امروز در برخی نقاط جهان ابزارها و نرم افزارهایی برای درستی سنجی هست که انسان را متعجب میکند. به طور مثال خبرگزاری فرانسه ادعای بروز اتفاقی در یک کشور را راستی آزمایی کرده بود؛ به این ترتیب که در ویدئو دو ماشین رد شدند و گفته بودند ما بانک پلاکهای خودروهای جهان را داریم. این پلاکها مربوط به آن کشور نیست، پس ادعا مردود است.
لی مک تایر: در عصر پساحقیقت فرسایش اعتبار شکل میگیرد، به خاطر گوشیهای تلفن همراه که زمینه مردمی دارند و عصر بدبینی به مسئول و سازمان هست
از سوی دیگر مسئولان هم سعی میکنند، ژست مردمی بگیرند و حرفهای مردمی بزنند و حتی فریب احساسی بدهند. برای همین در این دوره نیاز به برندهای پوششی داریم، یعنی برند مستقلی که به ظاهر مردمی، اما تحت حمایت بخشهای دولتی باشد. مثلا ایرنا در یک صندوق یا انجمن سرمایه گذاری میکند و در این موسسه فکت چک را انجام میدهید.
در شرایط کنونی خیلی اشتباه است که خبرگزاریها و پایگاههای حاکمیتی و حاکمیت بگویند این طور هست یا این طور نیست! خب یک طرف ماجرا خود حاکمیت است. در عصر فرسایش اعتبار طرفیت داریم و وقتی حاکمیت یک طرف ماجرا باشد و بخواهد قضاوت کند، چرا مردم این قضاوت را قبول کنند؟
در دوره فعلی خیلی اشتباه است که خبرگزاریها و پایگاههای حاکمیتی و حاکمیت بگویند این طور هست یا این طور نیست! خب یک طرف ماجرا خود حاکمیت است. در عصر فرسایش اعتبار طرفیت داریم و وقتی حاکمیت یک طرف ماجرا باشد و بخواهد قضاوت کند، چرا مردم این قضاوت را قبول کنند؟ رهبرمعظم انقلاب چند سال قبل گفتند ایران اقتصاد هجدهم دنیاست. ما این را بررسی کرده بودیم و میدانستیم این درست است، اما مربوط به سالیان قبل است. تلاش کردیم از طرق غیررسانه ای بگوییم این طور نیست. اما خبرگزاریهای رسمی و صداوسیما برنامههایی ساختند تا اثبات کنند این آمار درست است. مقام معظم رهبری در نوبت بعد متواضعانه بیان کردند که به من گفته اند این آمار نادرست است و از کسانی که گفته اند، ممنونم و عذرخواهی و تشکر میکنم. با وجود این رویکرد رهبری، برخی تصور میکنند هر چه مقامات مسئول گفتند، ما باید به سمت اثبات آنها برویم. در حالیکه این طور نیست.
آرایش ما، مناسب برقراری ارتباط با افکار عمومی نیست و سازمانها میخواهند همه چیز را از آن خودشان کنند؛ شبیه کلاغی که انواع زیورآلات را به خود چسبانده و همین باعث شده دیگر نتواند پرواز کند.
راهکار شما این است که رسانه رسمی به جای ورود به راستی آزمایی، به حمایت از مجموعههای رسانهای مستقل و مردمی بپردازد تا آنها در پوشش رسانه مستقل عمل کنند. آیا همین رویه خلاف حقیقت گویی نیست؟
پروژههای راستی آزمایی در دنیا نوعا با حمایت حاکمیت است. یعنی شفاف گفته میشود یک بنیاد رسانهای و یک مجموعه دانشگاهی در کنار اسپانسر، مثلثی ساخته و بستر رویش یک مجموعه مستقل راستی آزما را شکل میدهند. یعنی هویت متزلزل ندارد و مردم هم میتوانند به محتوای آنها واکنش دهند و در نشستهای مختلف درباره محتوای تولیدشده آنها نظر دهند. یعنی باید زمینه گردش آزاد اطلاعات را فراهم کنیم تا روایت غالب از درون ظرف مردمی بیان شود؛ نه فرمایشی و از بالا و با منابع پنهان.
استان زنجان انتخابات ایرنا بسیج دانشجویی تیک تاک جام جم جبهه مقاومت جریان شناسی جنگ جهانی رسانه ای جنگ روایت ها جنگ شناختی جهاد تبیین خبر جعلی خبرگزاری دانشجو خبرگزاری صداوسیما دانشگاه امام صادق دانشگاه سیستان و بلوچستان رسانه روابط عمومی سراج سلبریتی سندروم های فضای مجازی سواد رسانه سواد رسانه ای شارلی ابدو شبکه های اجتماعی صفحه اختصاصی طوفان الاقصی غزه فضای مجازی فلسطین فکت چک قدس آنلاین محمد لسانی نسل Z نسل زد نمایشگاه رسانههای ایران همشهری هوش مصنوعی والدین و حضور فرزندان در شبکه های اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات ژورنالیسم کارگاه سواد رسانه کارگاه سواد رسانه ای کانون پرورش فکری
مطالب زیر را حتما بخوانید
-
مصاحبه روزنامه کیهان با محمد لسانی در مورد بایسته های فضای مجازی
3 بازدید
-
یادداشت محمد لسانی در روزنامه ایران | تلویزیون تعاملی؛ تعلل ها و خسارت ها
5 بازدید
-
محمد لسانی در سرمقاله روزنامه همشهری نوشت: نیاز به نظام برای فضای مجازی
4 بازدید
-
مصاحبه روزنامه قدس با محمد لسانی در مورد رسانه و افکار عمومی
3 بازدید
-
بازتاب رسانه ای المپیک در گفتگوی محمد لسانی با روزنامه جوان
10 بازدید
-
نقش شبکه العربیه و الحدث در ضدیت با مقاومت
12 بازدید